વેદોં કે અન્તિમ ભાગ યા ઉચ્ચતમ દર્શન કો વેદાન્ત યા ઉપનિષદ્ કહા જાતા હૈ. અબ વેદાન્ત શબ્દ કા પ્રયોગ ઉસ વિશેષ દર્શન કે લિએ ભી હોતા હૈ જો ઉપનિષદોં પર આધારિત હૈ. શંકર ‘ઉપનિષદ્’ શબ્દ કી વ્યુત્પત્તિ ‘સદ્’ ધાતુ સે માનતે હૈં, જિસકા અર્થ હૈ મુક્ત કરના, પહઁચના યા નષ્ટ કરના. યહ એક વિશેષ્ય હૈ જિસમેં ‘ઉપ’ ઔર ‘નિ’ ઉપસર્ગ ઔર ક્વિપ્ પ્રત્યય લગે હૈં. ઇસકે અનુસાર ઉપનિષદ્ કા અર્થ હોતા હૈ બ્રહ્મજ્ઞાન, જિસકે દ્વારા અજ્ઞાન સે મુક્તિ મિલતી હૈ. દૂસરે અર્થ મેં ‘ઉપ’ (સમીપ) ‘નિ’ (અચ્છી તરહ) ઔર ‘સદ્’ (બૈઠના) અર્થાત્ પરમાત્મા કે સમીપ અચ્છી તરહ બૈઠાના હી ઉપનિષદ્ કા ધ્યેય હૈ. જિન ગ્રન્થોં મેં બ્રહ્મજ્ઞાન કી ચર્ચા રહતી હૈ વે ઉપનિષદ્ કહલાતે હૈં. ઉપનિષદોં મેં આધ્યાત્મિક અન્તર્દૃષ્ટિ એવં દાર્શનિક તર્ક પ્રણાલી દોનોં કે દર્શન હોતે હૈં. શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ કે અનુસાર પરમેશ્વર વેદોં કે ગુહ્ય ભાગ ઉપનિષદોં મેં નિહિત હૈ (તદ્વેદ ગુહ્યોપનિષત્સુ ગૂઢં). ઉપનિષદ્ ઐસા સાહિત્ય હૈ જો આદિ કાલ સે વિકસિત હો રહા હૈ. ભારતીય પરમ્પરા મેં ઉપનિષદોં કી સંખ્યા એક સૌ આઠ માની ગયી હૈ. શંકરાચાર્ય ને ઈશ, કેન, કઠ, પ્રશ્ન, મુણ્ડક, માણ્ડૂક્ય, તૈત્તિરીય, ઐતરેય, છાન્દોગ્ય, બૃહદ્ આરણ્યક ઔર શ્વેતાશ્વતર- ઇન ગ્યારહ ઉપનિષદોં કા ભાષ્ય કિયા હૈ ઔર યે હી સર્વસુલભ હૈં.
0 Comments:
Post a Comment
Links to this post:
Create a Link