પ્રારમ્ભિક ચિન્તન મેં આત્મા કો વૈયક્તિક ચેતના કે તત્ત્વ કે રૂપ મેં તથા બ્રહ્મ કો વ્યવસ્થિત વિશ્વ કે આધાર કે રૂપ મેં દેખા ગયા હૈ. કિન્તુ યહ ભેદ ધીરે-ધીરે કમ હોને લગતા હૈ ઔર દોનોં એકાકાર હો જાતે હૈં. આત્મા કો યદિ નાપના હો તો હમેં ઉસે ઈશ્વર સે નાપના ચાહિએ, ક્યોંકિ ઈશ્વર કા ધરાતલ ઔર આત્મા કા ધરાતલ એક હી હૈ. છાન્દોગ્ય ઉપનિષદ્ કહતી હૈ કિ વસ્તુત: યહ સમસ્ત જગત્ બ્રહ્મ હૈ ઔર યહ કિ હૃદય કે અન્દર જો યહ મેરી આત્મા હૈ, વહ બ્રહ્મ હૈ. વહ પુરુષ જો જ્ઞાન-ચક્ષુ મેં જ્ઞાનિયોં કો દિખાયી દેતા હૈ વહ આત્મા હૈ, અર્થાત્ બ્રહ્મ હૈ. વિશ્વ કા આદિ તત્ત્વ, બ્રહ્મ વ્યક્તિ કે આન્તરિક આત્મ, આત્મા દ્વારા જાના જાતા હૈ. ચેતના કી ચાર અવસ્થાઓં- જાગરિત, સ્વપ્ન, સુષુપ્તિ ઔર આત્મિક ચેતના- કે અનુરૂપ વ્યક્તિ કી ભી ચાર અવસ્થાએઁ હૈં: ‘સ્થૂલ’, ‘સૂક્ષ્મ’, ‘કારણ’ ઔર ‘શુદ્ધ આત્મ’. જિસ પ્રકાર ‘ઈશ્વર’ જગત્ કા કારણ હૈ ઉસી પ્રકાર ‘કારણ’ આત્મ સૂક્ષ્મ ઔર સ્થૂલ શરીરોં કે વિકાસ કા સ્રોત હૈં. ‘નારાયણ’ મનુષ્ય મેં વિદ્યમાન ઈશ્વર હૈ, જો નિરન્તર ‘નર’ (મનુષ્ય) કે સાથ રહતા હૈ. વહ મરણશીલ પ્રાણિયોં મેં રહને વાલા શાશ્વત તત્ત્વ હૈ જો શરીર, પ્રાણ, મન ઔર બુદ્ધિ સે ભિન્ન હૈ. આત્મા મનુષ્ય કે જીવન કા વહ તત્ત્વ હૈ જો ઉસકી સત્તા મેં, પ્રાણ મેં વ્યાપ્ત હૈ ઔર ઉનસે પરે હૈ. કઠોપનિષદ્ કે અનુસાર આત્મા ન ઉત્પન્ન હોતા હૈ, ન મરતા હૈ. યહ અજન્મા સદા સે વર્તમાન, સર્વદા રહને વાલા ઔર પુરાતન હૈ તથા શરીર કે મારે જાને પર ભી સ્વયં નહીં મરતા. યદિ મારને વાલા આત્મા કો મારને કા વિચાર કરતા હૈ ઔર મારા જાને વાલા ઉસે મારા હુઆ સમઝતા હૈ તો વે દોનોં હી ઉસે નહીં જાનતે; ક્યોંકિ યહ ન તો મારતા હૈ ઔર ન મારા જાતા હૈ. યહ અણુ સે અણુતર ઔર મહાન્ સે મહત્તર આત્મા કી હૃદય રૂપ ગુહા મેં સ્થિત હૈ. જો શરીરોં મેં શરીરરહિત તથા અનિત્યોં મેં નિત્ય સ્વરૂપ હૈ ઉસ મહાન્ ઔર સર્વવ્યાપક આત્મા કો જાનકર બુદ્ધિમાન પુરુષ શોક નહીં કરતા. યહ આત્મા વેદાધ્યયન દ્વારા પ્રાપ્ત હોને યોગ્ય નહીં હૈ ઔર ન ધારણ શક્તિ અથવા અધિક શ્રવણ સે હી પ્રાપ્ત હો સકતા હૈ. સાધક જિસ આત્મા કા વરણ કરતા હૈ ઉસ આત્મા સે હી યહ પ્રાપ્ત કિયા જા સકતા હૈ. ઉસકે પ્રતિ યહ આત્મા અપને સ્વરૂપ કો અભિવ્યક્ત કર દેતા હૈ.
0 Comments:
Post a Comment
Links to this post:
Create a Link