સર્વવ્યાપી આત્મા કા જીવાત્માઓં સે ક્યા સમ્બન્ધ હૈ? ઇસ વિષય મેં વિભિન્ન મત હૈં. શંકર યહ માનતે હૈં કિ સર્વવ્યાપી આત્મા જીવાત્મા સે અભિન્ન હૈ. રામાનુજ કહતે હૈં કિ જીવાત્મા સર્વવ્યાપી આત્મા સે શાશ્વત રૂપ સે અભિન્ન હૈ ઔર ભિન્ન ભી હૈ. મધ્વ કે અનુસાર, જીવાત્મા સર્વવ્યાપી આત્મા સે શાશ્વત રૂપ સે ભિન્ન હૈ. જીવ કો, એક પ્રકાર સે, ઈશ્વર ને અપને રૂપ કે અનુરૂપ ઔર અપને સદૃશ રચા હૈ. પરન્તુ સૃષ્ટ કે નાતે ઉસકા અપના રૂપ હૈ. જીવ કે બિના ન તો બન્ધન હો સકતા હૈ ઔર ન મુક્તિ. આધુનિક વિજ્ઞાન ભી માનતા હૈ કિ મનુષ્ય સજીવ સત્તાઓં કી શૃંખલા કી એક કડી હૈ, અનેક મેં સે એક હૈ. વિજ્ઞાન યહ ભી માનતા હૈ કિ પ્રત્યેક ક્રિયા કી પ્રતિક્રિયા હોતી હૈ. ઇસી કો હમ ઇસ પ્રકાર ભી કહ સકતે હૈં કિ મનુષ્ય જો ક્રિયા કરતા હૈ ઉસકી પ્રતિક્રિયા કર્મફલ ભોગને કે રૂપ મેં હોતી હૈ. જીવાત્મા હી ઉપનિષદોં કે અનુસાર કર્મફલ ભોગતા હૈ ઔર કર્મ હી ઉસે બન્ધન મેં ડાલતે હૈં. કઠ ઉપનિષદ્ જબ યહ કહતી હૈ કિ પરમેશ્વર કર્મોં કા ફલ ભોગતા હૈ (1-3-1), તો ઉસકા સંકેત યહ હોતા હૈ કિ હમ ઈશ્વર કે પ્રતિરૂપ ઔર છવિયાઁ હૈં, ઔર જબ હમ અપને કર્મોં કા ફલ ભોગતે હૈં તો વહ ભી ભોગતા હૈ. ઇસી ઉપનિષદ્ કે અનુસાર આત્મા કો રથી, શરીર કો રથ, બુદ્ધિ કો સારથિ ઔર મન કો લગામ સમઝના ચાહિએ. વિેવેકી પુરુષ ઇન્દ્રિયોં કો ઘોડે બતલાતે હૈં તથા ઉનકે ઘોડે રૂપ સે કલ્પિત કિયે જાને પર વિષયોં કો ઉનકે માર્ગ બતલાતે હૈં ઔર શરીર, ઇન્દ્રિય એવં મન સે યુક્ત આત્મા કો ભોક્તા કહતે હૈં. કિન્તુ જો બુદ્ધિ રૂપ સારથિ સર્વદા અવિવેકી એવં અસંયત ચિત્ત સે યુક્ત હોતા હૈ ઉસકે અધીન ઇન્દ્રિયાઁ દુષ્ટ ઔર બેકાબૂ ઘોડોં કે સમાન વ્યવહાર કરતી હૈં. ઇસકે વિપરીત જો બુદ્ધિ રૂપ સારથિ કુશલ ઔર સર્વદા સમાહિત ચિત્ત સે યુક્ત હોતા હૈ ઉસકે અધીન ઇન્દ્રિયાઁ ઇસ પ્રકાર રહતી હૈં જૈસે સારથિ કે અધીન અચ્છે ઘોડે. જો મનુષ્ય વિવેકયુક્ત બુદ્ધિ-સારથિ સે યુક્ત ઔર મન કો વશ મેં રખને વાલા હોતા હૈ, વહ સંસારમાર્ગ સે પાર હોકર ઉસ વિષ્ણુ (વ્યાપક પરમાત્મા) કે પરમપદ કો પ્રાપ્ત કર લેતા હૈ. આત્મા કી એકતા સે જીવાત્માઓં કે ભેદ અસંગત નહીં હો જાતે હૈં. વિભિન્ન જીવાત્માએઁ ‘બુદ્ધિ’ કે સાથ અપને સંયોગ કે કારણ ભિન્ન રહતી હૈં ઔર ઇસલિએ ઉનકે કર્મ કે ફલ અલગ-અલગ હોતે હૈં (બુદ્ધિભેદેન શેક્તૃભેદાત્). પ્રત્યેક માનવ-શરીર મેં અમરતા ઔર મૃત્યુ દોનોં કે તત્ત્વ સ્થિત હૈં. ભ્રમ કે પાલન સે હમ મૃત્યુ પ્રાપ્ત કરતે હૈં, સત્ય કે પાલન સે હમ અમરતા પ્રાપ્ત કરતે હૈં.
0 Comments:
Post a Comment
Links to this post:
Create a Link