ઉપનિષદોં મેં આત્મનિગ્રહ કો આધ્યાત્મિક જીવન કા મૂલ માના જાતા હૈ. કિન્તુ ઇસકા અર્થ જગત્ કી ઉપેક્ષા કરના અથવા ગૃહ ઔર સમ્પત્તિ કા ત્યાગ કરના નહીં હૈ. જગત્ કે પ્રતિ ઘૃણા સે હમ જગત્ કે ઊપર નહીં ઉઠ સકતે. ઈશોપનિષદ્ કહતી હૈ કિ સંસાર મેં જો ભી જડ-ચેતન હૈ, ઉસકા સ્વામી પરમેશ્વર હૈ. મનુષ્ય કો ત્યાગ ભાવ સે અપના પાલન કરના ચાહિએ, અન્ય કિસી કે હિસ્સે કે ધન કો પાને કા પ્રયત્ન નહીં કરના ચાહિએ. છાન્દોગ્ય ઉપનિષદ્ મેં યહ પ્રસંગ આતા હૈ કિ પાઁચ વિદ્વાન બ્રાહ્મણ વૈશ્વાનર આત્મા કે સમ્બન્ધ મેં જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરને કી ઇચ્છા સે જબ ઉદ્દાલક આરુણિ કે પાસ પહુઁચતે હૈં તો વે ઉન્હેં રાજા અશ્વપતિ કૈકય કે પાસ લે જાતે હૈં. રાજા પહલે યહ સિદ્ધ કરતે હૈં કિ ઉનકે જો મત હૈં વે અપૂર્ણ હૈં ઔર ફિર ઉન્હેં ઉપદેશ દેતે હૈં. કાશી કે રાજા અજાતશત્રુ ગાર્ગ્ય બાલાકિ કો પહલે ઉસકે દ્વારા પ્રસ્તુત બારહ મતોં કે દોષ દિખાતે હૈં ઔર ફિર ઉસે બ્રહ્મ કા સ્વરૂપ સમઝાતે હૈં. સ્પષ્ટ હૈ કિ ઉપનિષદોં કા જ્ઞાન એક ગૃહસ્થ ઔર રાજ્ય કે શાસક કે મુખ સે ભી પ્રસ્ફુટિત હો સકતા હૈ. ઇસી પ્રકાર બ્રહ્મ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરને કે લિએ શિષ્ય કા કુલવાન હોના આવશ્યક નહીં હૈ. જબાલા કે પુત્ર સત્યકામ ને માઁ સે અપને ગોત્ર કા નામ પૂછા તો જબાલા ને કહા કિ વહ પરિચારિકા કા કાર્ય કરતી થી ઔર ઉસે નહીં માલૂમ કિ ઉસકા પિતા કૌન હૈ. અત: વહ ગુરુકુલ મેં અપને કો ‘સત્યકામ જાબાલ’ બતલા દે. સત્યકામ ને ગુરુ ગૌતમ સે સબ કુછ સચ-સચ બતલા દિયા. સત્યવાદી હોને કે આધાર પર હી ગૌતમ ને ઉસે બ્રાહ્મણ માન લિયા ઔર ઉસકા ઉપનયન કર દિયા. કુલ કી શુદ્ધતા કે બજાય જોર મન કી શુદ્ધતા ઔર સદાચરણ પર હૈ. ઈશોપનિષદ્ કહતી હૈ કિ “હે સર્વશક્તિમાન ભગવાન્ તૂ સમસ્ત જ્ઞાન ઔર કર્મોં કો જાનને વાલા હૈ, હમેં સન્માર્ગ સે લે ચલ (નય સુપથા). મુણ્ડકોપનિષદ્ કહતી હૈ, “સત્ય હી જય કો પ્રાપ્ત હોતા હૈ, મિથ્યા નહીં (સત્યમેવ જયતિ નાનૃતં). સત્ય સે આપ્તકામ ઋષિ લોગ ઉસ પદ કો પ્રાપ્ત હોતે હૈં જહાઁ વહ સત્ય કા પરમ નિધાન વર્તમાન હૈ. તૈત્તિરીયોપનિષદ્ મેં આચાર્ય શિષ્ય કો ઉપદેશ દેતા હૈ ‒ સત્ય બોલ (સત્યં વદ), ધર્મ કા આચરણ કર (ધર્મં ચર), સ્વાધ્યાય સે પ્રમાદ ન કર (સ્વાધ્યાયાન્મા પ્રમદ:), જો અનિન્દ્ય કર્મ હૈં ઉન્હી કા સેવન કર, દૂસરોં કા નહીં.
0 Comments:
Post a Comment
Links to this post:
Create a Link