નિર્ગુણ બ્રહ્મ કે સ્વરૂપ કી વ્યાખ્યા નહીં કી જા સકતી કિન્તુ ઇસકા તાત્પર્ય યહ નહીં નિકાલના ચાહિએ કિ ઉસકા કોઈ સ્વરૂપ નહીં હૈ. તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ કા યહ કથન ‘સત્યં જ્ઞાનમનન્તં બ્રહ્મ’ વસ્તુત: બ્રહ્મ કે સ્વરૂપ કો પ્રકટ કરતા હૈ. શંકરાચાર્ય કે અનુસાર યે બ્રહ્મ કે ગુણ કો નહીં બલ્કિ ઉસકે સ્વરૂપ કો હી વ્યક્ત કરતે હૈં. ઉસકા સ્વરૂપ ‘સત્’ અર્થાત્ સત્તા, ‘ચિત્ત’ અર્થાત્ ચેતના ઔર ‘આનન્દ’ કહા ગયા હૈ. એક હી સત્તા કે લિએ યે વિભિન્ન ઉક્તિયાઁ હૈ. આત્મસત્તા, આત્મચેતના ઔર આત્માનન્દ એક હૈં. વહ પૂર્ણ સત્તા હૈ જિસમેં કોઈ અનસ્તિત્વ નહીં હૈ. વહ પૂર્ણ ચેતના હૈ જિસમેં કોઈ જડતા નહીં હૈ. વહ પૂર્ણ આનન્દ હૈ જિસમેં કોઈ દુ:ખ યા આનન્દ કા અભાવ નહીં હૈ. સભી વસ્તુએઁ, જિનકા અસ્તિત્વ હૈ, અપને-અપને રૂપ મેં બ્રહ્મ કે ‘સત્’, ‘ચિત્ત’ ઔર આનન્દ સ્વરૂપ કી કારણ હૈં. વહ સભી વસ્તુઓં મેં રહતા હૈ ઔર ફિર ભી ઉનસે પરે હૈ. ‘હિરણ્યગર્ભ’ હર બાર જગત્ કે આરમ્ભ મેં આવિર્ભૂત હોતા હૈ ઔર હર બાર જગત્ કે અન્ત મેં લુપ્ત હો જાતા હૈ. ‘હિરણ્યગર્ભ’ જગત્ કી રચના શાશ્વત વેદ કે અનુસાર કરતા હૈ, જિસમેં વસ્તુઓં કે સભી પ્રકારોં કે મૂલ નમૂને શાશ્વત રૂપ સે અન્તર્નિહિત હૈં. ઉસે ‘બ્રહ્મા’ યા ‘વિશ્વ-આત્મા’ ભી કહા જાતા હૈ. વહ કાર્ય બ્રહ્મ હૈ ઔર ‘ઈશ્વર’ સે જો કારણ બ્રહ્મ હૈ પૃથક હૈ. ઉપનિષદોં મેં ‘ઈશ્વર’ ઔર ‘હિરણ્યગર્ભ’ યા ‘વિશ્વ-આત્મા’ કે બીચ સ્પષ્ટ ભેદ નહીં કિયા ગયા હૈ. શંકર ઔર રામાનુજ દોનોં કે લિએ ‘હિરણ્યગર્ભ’ એક અપ્રધાન ઔર રચે હુએ સ્રષ્ટા કી સ્થિતિ રખતા હૈ. ‘ઈશ્વર’ શાશ્વત હૈ ઔર વહ ઉત્પન્ન હોતે ઔર મિટતે જગતોં કે ઇસ ખેલ મેં શામિલ નહીં હોતા બલ્કિ ઉસકા નિર્દેશન કરતા હૈ ઔર સ્વયં અનુભવાતીત રૂપ સે અનાદિકાલ સે વિદ્યમાન હૈ. જૈસે પૃથિવી કો ઔર ઉસમેં ઉત્પન્ન વનસ્પતિયોં કો અલગ-અલગ કરકે નહીં દેખા જા સકતા વૈસે બ્રહ્મ ઔર ઉસકી સૃષ્ટિ કો અલગ નહીં કિયા જા સકતા. પરબ્રહ્મ, કારણબ્રહ્મ, કાર્યબ્રહ્મ ઔર વ્યક્તબ્રહ્મ એક હી સત્ય કે વિભિન્ન પક્ષ હૈં.
0 Comments:
Post a Comment
Links to this post:
Create a Link